Archiwum ofiar terroru nazistowskiego i komunistycznego w Krakowie 1939 - 1956

Brak miniatury

Imię: Wacława

Nazwisko: Zastocka

Pseudonim: Zoja

Organizacja: Armia Krajowa, "Nie"

  • Imiona rodziców: Piotr, Stefania
  • Data zatrzymania: 1949
  • Data urodzenia: 26.11.1913
  • Miejsce urodzenia: Starosielce
  • Data śmierci: 26.07.2002

Biogram

Wacława Zastocka urodziła się 26 listopada 1913 roku w miejscowości Starosielce (pod Białymstokiem), w rodzinie Piotra i Stefanii. Przed wojną należała do Przysposobienia Wojskowego Kobiet (PWK). Po ataku III Rzeszy na Rzeczpospolitą w 1939 roku wzięła udział w kampanii wrześniowej. Po najeździe ZSRR na Polskę 17 września 1939 roku została aresztowana przez NKWD.

Podczas okupacji mieszkała w Warszawie przy ulicy Gęstej 1. W 1940 roku wstąpiła w szeregi konspiracji, na potrzeby której używała nazwiska Zapolska oraz pseudonimów takich jak „Zoja” i „Baśka”. Na początku służyła jako kurierka Sztabu Związku Walki Zbrojnej (ZWZ) Obszaru Krakowskiego. Jeździła na Węgry, na Wschód i na Kijowszczyznę.

 Następnie wstąpiła do Wydziału Łączności Zagranicznej o kryptonimie „Zagroda” Oddziału V Komendy Głównej Armii Krajowej. Kierowniczką „Zagrody” była Emilia Malessa o pseudonimie „Marcysia”. Wacława Zastocka była kurierką tejże organizacji na Pomorze (w Gdynii). Niestety doszło do wsypy i „Zoja” musiała przejść kwarantannę. Po jej zakończeniu służyła na Nowogródczyźnie.

Wróciła do Warszawy i wzięła udział w powstaniu warszawskim, które wybuchło 1 sierpnia 1944 roku. Po kapitulacji powstania wyszła z miasta wraz z ludnością cywilną. Tłum eskortowali żołnierze niemieccy. Jednakże Zastockiej wraz z Elżbietą Zawacką ps. „Zo” udało się wskoczyć do przejeżdżającej obok niemieckiej ciężarówki, która przewoziła serki naoliwionych podków. W ten sposób dojechały do miejscowości Błonie. Leżąc na tych podkowach, przeczekały w wozie aż do świtu. Wtedy wydostały się z samochodu i pobiegły do przypadkowej zagrody, gdzie przyjęli i nakarmili je zupełnie nieznani im gospodarze. Piechotą dotarły do Szymanowa, gdzie znajdował się klasztor. Siostry zakonne pomogły przedostać się obydwu kobietom na dworzec w Skierniewicach, skąd pojechały do Częstochowy. Obydwie przedostały się do Krakowa, gdzie dotarły 4 października 1944 roku. Tam Zastocka kontynuowała służbę w odbudowanej „Zagrodzie” i pracowała razem z „Zo” nad odbudowaniem łączności z Londynem. Była również kurierką do Berlina i Wiednia. W Wiedniu „Baśka” pracowała w obsłudze placówki o kryptonimie „Walc”, która tam się znajdowała. W 1945 roku zabrała ją stamtąd Elżbieta Zawacka i ponownie obydwie wróciły do Krakowa (już po wkroczeniu żołnierzy radzieckich do miasta), a następnie wyjechały do Sosnowca. W marcu tego samego roku kobiety przedostały się do Poznania, gdzie jechały tak przepełnionym pociągiem, że „Baśka” podróżowała na dachu, a „Zo” w buforze. Elżbieta Zawacka została na pewien czas w Poznaniu, natomiast Wacława Zastocka wraz z Heleną Wiślińską do Gdyni, w celu odszukania dawnych współpracowniczek z Armii Krajowej.

19 stycznia 1945 roku Leopold Okulicki rozwiązał Armię Krajową. Tym samym „Zagroda” zaprzestała swojej działalności. Wacława Zastocka wstąpiła wtedy do organizacji „NIE”. W 1949 roku została aresztowana przez komunistów, a po kilku miesiącach pobytu w więzieniu została wypuszczona.

Zmarła 26 lipca 2002 roku w Warszawie.

Bibliografia:

Biogram Wacławy Zastockiej ps. „Zoja” w bazie z biogramami powstańców warszawskich prowadzonej przez Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie.

Minczykowska K., Cichociemna. Generał Elżbieta Zawacka „Zo”, Toruń-Warszawa 2014.

MK