Archiwum ofiar terroru nazistowskiego i komunistycznego w Krakowie 1939 - 1956

Imię: Albin

Nazwisko: Żabiński

Pseudonim:

Organizacja:

  • Imiona rodziców:
  • Data zatrzymania: 06.11.1939
  • Data urodzenia: 19.09.1883
  • Miejsce urodzenia:
  • Data śmierci: 27.08.1959

Biogram

Albin Żabiński urodził się 19 września 1883 roku w Głębowicach, była to wioska zaściankowa należąca do powiatu wadowickiego i leżąca na wschodniej granicy dawnego księstwa oświęcimskiego. Był jednym z jedenaściorga dzieci Wojciecha i Katarzyny Michalaków, posiadających ośmiohektarowe gospodarstwo rolne.

Naukę szkolną rozpoczął w rodzimej miejscowości w 1889 roku, u miejscowego organisty. W tym czasie nie było jeszcze w Głębowicach żadnej szkoły dającej formalne uprawnienia. Organista uczył czytania, pisania i rachunków. Lekcje religii prowadził proboszcz. Nauka odbywała się jedynie w okresie zimowym, tzn. od 1 października do 23 kwietnia. Albin uczył się bardzo dobrze i został skierowany za radą nauczyciela do tzw. szkoły ludowej (publicznej) w Wadowicach. We wrześniu 1894 roku złożył egzamin, który uprawniał go podjęcia nauki w klasie IV. W Głębowicach nie uczono jednak języka niemieckiego, który w szkołach ludowych obowiązywał już od klasy III. W tej sytuacji musiał on rozpocząć regularną naukę od tej właśnie klasy. Stał się najlepszym uczniem w szkole i ukończył ją z wyróżnieniem. W 1896 roku zdał egzamin i został przyjęty do gimnazjum w Wadowicach. Ukończył tam dwie klasy, po czym ze względu na trudności finansowe rodziców został przeniesiony do Gimnazjum św. Anny w Krakowie. Zmiana była związana z faktem, że w Krakowie Albin Żabiński mógł przez 5 lat mieszkać i być utrzymywany przez biskupa krakowskiego w tzw. Małym Seminarium. W ostatniej, ósmej klasie, utrzymywał się sam z udzielanych korepetycji oraz pożyczek zaciąganych u życzliwych mu ludzi. Podczas nauki w gimnazjum był uczniem celującym, a świadectwo maturalne otrzymał z odznaczeniem w 1904 roku.

Zapisał się na Wydział Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. W czasie studiów uniwersyteckich musiał zarabiać na swoje utrzymanie. Pracował więc w Kasie Oszczędności Miasta Krakowa, udzielał korepetycji, a ponadto otrzymał stypendium rządowe za dobre wyniki w nauce. Pozwoliło mu to nie tylko na utrzymywanie się w okresie studiów w Krakowie, ale i na sfinansowanie pobytu w Wiedniu. W 1909 roku ukończył tam kurs dla abiturientów szkół średnich w Wiedeńskiej Akademii Handlowej (Wiener Handels – Akademie). Powrócił do Krakowa, gdzie 5 marca 1910 roku otrzymał tytuł doktora praw na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. W latach 1909 – 1912 zapisał się jako słuchacz na Wydział Handlowy Wyższej Szkoły Technicznej w Pradze oraz na Uniwersytet w tym mieście. Odbył szereg praktyk zawodowych. Pierwszą praktykę przeszedł w 1908 roku w kancelarii dr J. Steinberga w Krakowie. Po powrocie z Wiednia przez rok był asystentem w Banku Krajowym we Lwowie. Pracował jako urzędnik konceptowy w kancelarii głównej dóbr i interesów hr. Potockich w Krzeszowicach. W 1911 roku przez kilka miesięcy odbywał praktykę jako kandydat adwokacki w kancelarii doktora K. Koziańskiego w Krakowie, a następnie był praktykantem i auskultantem w Sądzie Krajowym w Krakowie. Zdobyte wykształcanie uprawniło go do zdawania tzw. egzaminów profesorskich, które przyznawały mu prawo do nauczania w wyższych szkołach handlowych (obecnie odpowiadają one technikom). 13 kwietnia1912 roku zdał z wynikiem celującym egzamin we Lwowie, który dał mu prawo nauczania ekonomii społecznej i przedmiotów prawniczych. 1 marca 1912 roku rozpoczął pracę na stanowisku nauczyciela w Akademii Handlowej w Krakowie. Była to wówczas średnia szkoła zawodowa, mieszcząca się przy ulicy Kapucyńskiej 2 (obecnie I Liceum Ekonomiczne). W szkole tej został przyznany mu tytuł profesora z dniem 1 września 1919 roku. Profesor Albin Żabiński pracował w Akademii Handlowej do końca czerwca 1925 roku, czyli do czasu przejścia na stanowisko profesora Wyższego Studium Handlowego w Krakowie.

W okresie I wojny światowej profesor Albin Żabiński pracował bardzo intensywnie. Związane to było z brakiem nauczycieli o odpowiednich kwalifikacjach. Zdarzały się całe lata szkolne, w których prowadził 60 godzin lekcyjnych tygodniowo. 12 lutego 1916 roku zdał drugi egzamin profesorski we Lwowie. Uzyskał ocenę bardzo dobrą. Odtąd mógł nauczać tzw. pierwszą grupę przedmiotów w wyższych szkołach handlowych, tj. nauki  o handlu, buchalterii, korespondencji handlowej, prac kantorowych i arytmetyki handlowej. Z pracą naukową wiązały się pierwsze skrypty i książki opublikowane przez profesora. W 1916 roku ukazał się skrypt Zarys nauki o wekslach. Opracował także przy współpracy z profesorem Tomaszem Lulkiem, książkowe wydanie tego podręcznika. Pierwsze i drugie wydanie ukazały się w latach 1918 i 1924. W 1925 roku ukazało się nowe wydanie Zarysu dostosowane do nowego prawa, natomiast w 1938 roku czwarte wydanie. Uzupełnieniem tych prac był inny skrypt pt. Prawo wekslowe Królestwa Polskiego, który ukazał się w 1918 roku. Skrypt ten został jeszcze trzykrotnie wydany w formie broszur.

W 1920 roku profesor Żabiński oprócz zajęć prowadzonych w Akademii Handlowej rozpoczął wykłady w Instytucie Spółdzielczym w Krakowie. Od 1924 roku zaczął również wykładać na Wydziale Rolniczym Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Studium Spółdzielczym przy tym Wydziale. Wykłady w Studium prowadził aż do wybuchu II wojny światowej. Dotyczyły one korespondencji handlowej, opartej na ówczesnym prawie handlu towarowego i pieniężnego. W 1924 roku profesor Arnold Bolland zainicjował powstanie Instytutu Towaroznawstwa w Krakowie. Był to pierwszy krok do utworzenia Wyższego Studium Handlowego , którego twórcami stali się profesorowie Arnold Bolland, Zygmunt Sarna i Albin Żabiński. W tej nowej Uczelni profesor Żabiński podjął się pełnienia funkcji kierownika Katedry Księgowości oraz wicedyrektora Uczelni. Jego zainteresowania naukowe skupiły się wokół księgowości. Powstały, więc prace: Księgowość spółdzielcza, Tematy do księgowości, Księgowanie kapitałów własnych.

W 1938 roku Wyższe Studium Handlowe w Krakowie zostało przekształcone w Akademię Handlową, przy czym nazwa ta przysługiwała już wówczas uczelni o charakterze w pełni akademickim. Z przekształceniem tym była związana weryfikacja kwalifikacji naukowych profesorów Akademii. Minister Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, na podstawie opinii Komisji Kwalifikacyjnej, stwierdził w piśmie z dnia 31 maja 1939 roku, że profesor Albin Żabiński posiada kwalifikacje, których wymaga się od profesorów szkół akademickich. Ta pisemna opinia ministra zastępowała wówczas habilitację. Profesor Żabiński został najpierw prorektorem, a w 1939 roku rektorem Akademii Handlowej. Do wybuchu II wojny światowej pełnił kilka innych funkcji organizacyjnych. Był między innymi kuratorem organizacji studenckich, redaktorem „Wiedzy Handlowej”.

Mimo wybuchu II wojny światowej, na Akademii Handlowej jeszcze w październiku 1939 roku przeprowadzono egzaminy i otwarto wpisy na nowy rok akademicki. 6 listopada 1939 roku profesor został aresztowany podczas Sonderaktion Krakau w gmachu Collegium Novum. Początkowo więziony był w dawnych koszarach 20. Pułku piechoty w Krakowie, następnie w więzieniu we Wrocławiu, a ostatecznie wywieziony do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen koło Oranienburga. Z obozu został zwolniony wraz z grupą starszych profesorów. Do Krakowa powrócił 9 lutego 1940 roku. Objął funkcję rektora Akademii Handlowej w Krakowie. Zdołał podjąć z formalnie zablokowanych kont uczelnianych znaczne kwoty. Dzięki temu mógł aż przez 3 lata wypłacać pobory pracownikom naukowym pozbawionym innych źródeł dochodu. Poza tym interesował się stanem budynków i majątku Uczelni. W 1944 roku zorganizował tajne nauczanie, które było prowadzone do końca wojny. Skorzystało z niego kilkadziesiąt osób. Udało się przeprowadzić nawet jeden egzamin dyplomowy.

Tuż przed zakończeniem II wojny światowej profesor zatroszczył się o odzyskane budynki Akademii Handlowej oraz znajdujące się tam mienie. Otworzył również wpisy na Uczelnię i rozpoczął normalne nauczanie już 14 marca 1945 roku. Była to pierwsza wyższa uczelnia w Krakowie, która tak szybko rozpoczęła nowy rok akademicki. Uroczysta inauguracja z udziałem księcia metropolity krakowskiego Adama Sapiehy oraz przedstawicieli władz państwowych odbyła się 8 maja 1945 roku. Pierwszy rok akademicki był skrócony, bo trwał do połowy sierpnia 1945 roku. Był jednak niezwykle intensywny.

Dzięki osobistej interwencji profesora Żabińskiego w Ministerstwie Oświaty, Akademia Handlowa, uzyskała już we wrześniu 1945 roku, prawo nadawania tytułów magisterskich. Pierwszy egzamin magisterski odbył się 25 października 1945 roku. W następnym roku otwarto dom wypoczynkowy dla pracowników Akademii Handlowej w Dusznikach (woj. wrocławskie), który nazwano „Albinówką”. 19 sierpnia 1946 roku profesor Albin Żabiński został odznaczony Orderem Odrodzenia Polski IV klasy. W 1947 roku ukazała się monografia przygotowana przez profesora, a poświęcona Zarysowi rachunkowości przemysłowej.

Na stanowisku rektora Akademii Handlowej profesor A. Żabiński pozostał do 30 września 1946 roku. W marcu 1951 roku został administracyjnie zwolniony ze stanowiska profesora Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Krakowie, która po upaństwowieniu przyjęła tę nazwę. Postawiono mu bowiem zarzut, iż był „współwłaścicielem” prywatnej uczelni akademickiej, jaką była Akademia Handlowa. W rzeczywistości profesor Albin Żabiński nigdy nie był współwłaścicielem tej uczelni.

Zmarł 27 sierpnia 1959 roku w Krakowie. Został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu Rakowickim.

 

Bibliografia:

Relacje pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego o ich losach osobistych i dziejach uczelni w czasie II wojny światowej, Z prac Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Seria F, Tom 5, Kraków 2005, s.1082.

Wroński T. Kronika okupowanego Krakowa, Kraków 1974, s. 44 – 46.

www.ae.krakow.pl, 03.09.2013.

Zaborowski J., Poznański S., Sonderaktion Krakau, Warszawa 1964, s.72.

Żabińska K., Albin Żabiński (1883 – 1959) [w:] Non Omnes Moriar. Wybitni Profesorowie Akademii Ekonomicznej w Krakowie (1925 – 2000), Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Kraków, 2000, s. 229 – 235.