Archiwum ofiar terroru nazistowskiego i komunistycznego w Krakowie 1939 - 1956

Imię: Zygmunt

Nazwisko: Starachowicz

Pseudonim: Jan

Organizacja: Armia Krajowa (AK)

  • Imiona rodziców:
  • Data zatrzymania: 06.11.1939
  • Data urodzenia: 05.07.1914
  • Miejsce urodzenia:
  • Data śmierci: 10.09.1944

Biogram

Zygmunt Starachowicz, pseud. Jan. Urodził się 5 lipca 1914 w Starym Samborze jako szóste dziecko Jana i Heleny. Niedługo po tym cała rodzina przeprowadziła się do Krakowa. Jako dziecko należał do harcerstwa. W 1934 roku zdał maturę w IV Państwowym Gimnazjum im. Henryka Sienkiewicza i został studentem prawa na Uniwersytecie Jakiegllońskim. 6 listopada 1939 roku w znalazł się Collegium Maius chcąc załatwić formalności związane z kończącymi się studiami. W ten sposób został aresztowany wraz profesorami UJ podczas trwającej Sonderaktion Krakau. Najpierw był przetrzymywany na Montelupich i więzieniu we Wrocławiu, potem trafił do KL Sachsenhausen, ostatecznie do KL Dachau gdzie przebywał od 5 marca 1940 roku do 9 stycznia 1941 roku. Po zwolnieniu z obozu powrócił do Krakowa i miesiąc później 22 lutego 1941 ożenił się z narzeczoną Jadwigą, która w czasie okupacji urodziła dwójkę dzieci – Krystynę i Magdalenę.
Od 1 Kwietnia 1941 roku pracował w Radzie Głównej Opiekuńcza. Zaangażował się również w działalność konspiracyjną w AK pełniąc funkcję kierownika informacji i propagandy na terenie inspektoratu Kraków. Działał pod pseudonimem ”Jan”. Ponadto zajmował się wyrabianiem fałszywych kenkart, a na terenie Bieńczyc uczył języka polskiego, historii i innych przemiotów. 8 Sierpnia 1944 roku w tzw. "czarną niedzielę" został aresztowany w swoim miejscu pracy przez funkcjonariuszy gestapo w związku z akcją mającą na celu uniemożliwienie wybuchu powstania w Krakowie. Funkcjonariusze policji znaleźli w jego biurku pudełko z polskimi orzełkami, tajną prasę i pamiętnik z KL Dachau. Został przewieziony na Montelupich, tam torturowany i ostatecznie stracony, najprawdopodobniej 10 września 1944 roku.

Pamiętnik Zygmunta Starachowicza:

W 2011 roku ujawniono istnienie nieznanego dotychczas pamiętnika Zygmunta Starachowicza – przekazanego przez jego prawnuczkę do Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego. „Pamiętnik obejmuje „krakowski etap" więzienia pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego, zanim zostali przewiezieni do Wrocławia, a następnie do niemieckiego obozu koncentracyjnego Sachsenchausen w Oranienburgu niedaleko Berlina. Jest on najdłuższym i najbardziej szczegółowym zapisem pamiętnikarskim przebiegu „Sonderaktion Krakau" ze wszystkich dotychczas upublicznionych. Zawiera odręczne rysunki autora ukazujące kaplicę więzienia na Montelupich, w której przetrzymywano aresztantów przez pierwszą noc uwięzienia oraz rysunki pokoju i innych miejsc w koszarach 20 Pułku Piechoty przy ul. Mazowieckiej, do którego pracowników UJ przewieziono następnego dnia. Najciekawsze są jednak opisy doświadczeń, emocji i postaci dramatu.” (informacja na stronie www.archiwum.uj.edu.pl)

Bibliografia:

Zygmunt Starachowicz  1914 – 1944; notka biograficzna oprac. przez Katarzynę Starachowicz, [w:] Zygmunt Starachowicz, Sonderaktion Krakau. Wspomnienia z akcji przeciwko profesorom uniwersyteckim w Krakowie (6 – 10 listopada 1939 roku), Gdańsk 2012.

Gwiazdomorski Jan, Wspomnienia z Sachsenhausen, Kraków 1969, s. 273.

Mazur Grzegorz, Biuro Informacji i Propagandy SZP-ZWZ-AK 1939-1945, Warszawa 1987, s. 205, 214.

Urbańczyk Stanisław,  Uniwersytet za kolczastym drutem, Kraków 1969, s. 232, 272.

Wywiad z wnuczką Zygmunta Starachowicza Katarzyną Starachowicz umieszczony na kanale YouTube Uniwersytetu Jagiellońskiego. Dstęp z dnia 29 X 2012 r.