Archiwum ofiar terroru nazistowskiego i komunistycznego w Krakowie 1939 - 1956

Brak miniatury

Imię: Piotr

Nazwisko: Sosialuk

Pseudonim: Paweł

Organizacja: Wojsko Polskie (WP); Służba Zwycięstwu Polski (SZP); Związek Walki Zbrojnej (ZWZ)

  • Imiona rodziców:
  • Data zatrzymania: 04.1940
  • Data urodzenia: 28.01.1982
  • Miejsce urodzenia:
  • Data śmierci: 02.07.1940

Biogram

Sosialuk Piotr, „Paweł”, ur. 28 stycznia 1892 r. w Suchodołach, w pow. Brodzkim, zm. 2 lipca 1940 w forcie krzesławickim -  oficer WP, SZP, ZWZ.

Był synmker Andrzeja (rolnika) i Urszuli z d. Siarczyńskiej. Wychowywał się w Brodach. Tam uczęszczał do miejscowego gimnazjum i w r. 1912 zdał maturę. Od ok. 1908 r. należał do tajnej organizacji młodzieży uczącej się, która później przekształciła się w Drużynę Strzelecką. Od 1 października 1912 r., jako jednoroczny ochotnik, służył w austriackim 30. pp we Lwowie. W 1913 r. rozpoczął studia na Wydziale Prawa UJ, które musiał przerwać wraz z wybuchem I wojny światowej. Zmobilizowany 1 sierpnia 1914 r. do swojego pułku, wziął udział w walkach pod Janowem, Lwowem, Przemyślem i Gorlicami. Od 3 marca do 15 lipca 1915 r. przebywał w szpitalu. Od sierpnia 1915 r. walczył na froncie serbskim i czarnogórskim, skąd — w maju 1916 r. — został ponownie przydzielony do kadry 30. pp. W sierpniu 1916 r. wyjechał na front włoski, gdzie walczył nad Isonzo. W lipcu 1917 r. wysłano go na front rumuński i awansowano do stopnia porucznika. Następnie walczył na froncie włoskim, pod Caporetto i Udine. W październiku 1918 r. dostał się do angielskiej niewoli. Przebywał w niej do 20 grudnia 1918 r., po czym wstąpił w obozie La Mandria di Chiyasso do organizującego się polskiego pułku im. Francesca Nullo. 18 lutego 1919 r. wyjechał wraz z pułkiem do Francji, do tworzącej się armii gen. J. Hallera, gdzie rozpoczęto formowanie polskiego 8. pułku strzelców. Wraz z całą błękitną armią – przez Frankfurt, Koblencję, Łódź i Kalisz — przybył w maju 1919 r. do Modlina. 28 czerwca1920 r. wymaszerował z pułkiem (w listopadzie 1920 r. przemianowanym na 50. pułk strzelców kresowych) na front galicyjski, gdzie wziął udział w ofensywie, walczył pod Tarnopolem, Jampolem, Zasławiem, Starokonstantynowem i Ostropolem. Następnie brał udział w wyprawie kijowskiej, walkach odwrotowych po Lwów, zaczepnych na Zamość i Wołyń, skończył swój szlak bojowy wraz z zawieszeniem broni w Równem. 21 lipca 1919 r. został awansowany do stopnia kapitana.

W okresie międzywojennym kontynuował karierę oficerską w 50 pp., następnie w 11 pp., 73 pp.. i Korpusie Ochrony Pogranicza. W tym czasie – z polecenia Wojskowego Biura Historycznego – napisał i wydał: Zarys historii wojennej 50-go pułku strzelców kresowych

Podczas kampanii wrześniowej 1939 r. dowodził 73 pp., i jej trakcie został kontuzjowany. Początkowo przebywał w szpitalu w Tomaszowie Lubelskim, następnie został przewieziony przez Niemców do szpitala Bonifratrów w Krakowie, skąd – przy pomocy rodziny i przyjaciół – udało mu się wydostać. Zamierzał przedostać się do Francji, lecz pozostał w kraju i włączył się do pracy konspiracyjnej w Służbie Zwycięstwu Polski. Był w jej szeregach, pod pseudonimem „Paweł”, doradcą komendanta Okręgu Krakowskiego - płka dypl. Juliana Filipowicza „Poboga”. Od marca 1940 r. przygotowywano go do objęcia funkcji komendanta projektowanego podokręgu cieszyńsko-zaolziańskiego ZWZ.

W kwietniu 1940 r. został przypadkowo aresztowany w punkcie kontaktowym przy ul. Zwierzynieckiej w Krakowie. Początkowo był przesłuchiwany w siedzibie gestapo, następnie w więzieniu na Montelupich. Był torturowany, lecz nie zdradził konspiracyjnych kontaktów. Podczas śledztwa został rozpoznany jako były dowódca 73. pp z Katowic. Wysunięto wówczas przeciwko niemu oskarżenie o inicjowanie działania grup terrorystycznych, mordujących Niemców na Górnym Śląsku.

Wyrokiem Sondergerichtu został skazany na karę śmierci i 2 lipca 1940 r. rozstrzelany w forcie krzesławickim pod Krakowem.

Pośmiertnie awansowano go do stopnia pułkownika.

Odznaczony Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari (nr 12777— za kampanię wrześniową, pośmiertnie), Krzyżem Walecznych (1922), Złotym Krzyżem Zasługi (1938), Medalem Niepodległości (1932), Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1 921 (1928), Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości (1 928), Srebrnym Medalem Za Długoletnią Służbę (1 939), Brązowym Medalem za Długoletnią Służbę (1938)

Od 9 maja 1916 r. był żonaty z Janiną Danhofer, miał córkę Stefanię (ur. 2 stycznia 1918 r. zamężną Dębicką).

Bibliografia:

Biogram podano za: Jerzy Kirszak, Sosialuk Piotr (1892 – 1940), [w:] Małopolski Słownik Biograficzny Uczestników Działań Niepodległościowych 1939 – 1956, tom 6, Kraków 2000, s. 142 – 144.