Archiwum ofiar terroru nazistowskiego i komunistycznego w Krakowie 1939 - 1956

Imię: Adam

Nazwisko: Rysiewicz

Pseudonim: Skiba, Teodor

Organizacja: PPS WRN

  • Imiona rodziców:
  • Data zatrzymania:
  • Data urodzenia: 24.02.1918
  • Miejsce urodzenia:
  • Data śmierci: 20.06.1944

Biogram

Adam Rysiewicz, pseudonim „Skiba”, „Teodor", działacz PPS.

Urodzony w 24 lutego 1918 roku w Wilczyskach w powiecie gorlickim w rodzinie chłopskiej. Syn Mikołaja i Genowefy. W 1937 roku ukończył Gimnazjum im. B. Chrobrego w Nowym Sączu. Złożył egzamin maturalny. Studiował w latach 1937 - 1939 na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Nawiązał wówczas kontakt z ruchem socjalistycznym, został członkiem Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej. Po przekształceniu ZNMS w Związek Niezależnej Młodzieży Akademickiej, w 1937 roku, kontynuował działalność.

We wrześniu 1939 roku ewakuował się na wschód, dotarł do Lwowa, skąd powrócił do Krakowa. Od listopada 1939 roku był członkiem Okręgowego Komitetu Robotniczej PPS w Krakowie. Na przełomie 1939 i 1940 roku organizował przerzuty wojskowych i działaczy socjalistycznych na Węgry. W marcu 1940 roku został oddelegowany przez OKR PPS w Krakowie do tworzenia konspiracji socjalistycznej na obszarach powiatu krakowskiego przyłączonych do Rzeszy. We wrześniu 1940 roku rozpoczął tworzenie „sieci przyoświęcimskiej", organizacji o charakterze pomocowym. W 1941 roku współorganizował ucieczkę ze szpitala w Nowym Sączu, Jana Karskiego, schwytanego na Słowacji przez Gestapo. Po aresztowaniu 19 kwietnia 1941 roku J. Cyrankiewicza wrócił do Krakowa - został II sekretarzem OKR PPS i przewodniczącym Miejskiego Komitetu PPS w Krakowie. W tym okresie kierował również redakcjami „Naprzodu" i „Wolności". 7 listopada 1941 roku reprezentował Kraków na ogólnopolskiej naradzie PPS - WRN. Również w listopadzie 1941 roku został członkiem powołanego wówczas Komitetu Pomocy Więźniom w Oświęcimiu. Był zaangażowany w akcję pomocy Żydom, współorganizował Rady Pomocy Żydom
"Żegota" w Krakowie. W 1940 roku zorganizował przerzut  przez Słowacje 50 osób - 6 grup uciekinierów. Był także inicjatorem przerzutów ludzi z lwowskiego getta do Krakowa. Wiosną 1943 roku umożliwił J. Proficzowi nawiązanie kontaktu z J. Pańczakiewiczem . W maju 1943 roku zorganizował i przeprowadził przerzut rannego M. Bomby w rejon Wieliczki. Zorganizował Socjalistyczny Batalion Śmierci oraz Komitet Pomocy Więźniom Obozów Koncentracyjnych (od lipca 1943 roku inicjatywa była realizowana wspólnie z SL). Zaplanował wykradzenie z KL Auschwitz kierownictwa krakowskiej organizacji PPS (Józefa Cyrankiewicza ). Prowadząc działalność konspiracyjną w terenie posługiwał się dokumentami i mundurem kolejarskim, gdyż oficjalnie był zatrudniony na kolei. Utrzymywał stały kontakt z BiP Okręgu Kraków AK. W 1943 roku zorganizował ucieczkę M. Boruchowicza z obozu janowskiego we Lwowie. Od grudnia 1943 do lutego 1944 roku (po wyjeździe M. Bomby z Krakowa) pełnił obowiązki komendanta Okręgu GL-PPS. Od lutego 1944 roku kierował bezpośrednio grupą organizującą ucieczki z Oświęcimia. Organizując ucieczkę Józefa Cyrankiewicza z KL Auschwitz został zaskoczony na stacji kolejowej w Ryczowie (na granicy pomiędzy Generalną Gubernią i III Rzeszą), gdzie doszło do walki z własowcami. W czasie tego starcia zginął wraz z dwoma towarzyszami 24 czerwca 1944 roku. Poległych pochowano na miejscu. Jego prochy ekshumowano w maju 1958 roku i uroczyście pochowano na cmentarzu w Wilczyskach.

 

Bibliografia:

Archiwum Rodziny Rysiewiczów. Dane udostępnione przez Macieja Rysiewicza.

Małopolski Słownik Biograficzny Uczestników Działań Niepodległościowych 1939 – 1956, Kraków 1998, t. 3, s. 154 – 155.