Archiwum ofiar terroru nazistowskiego i komunistycznego w Krakowie 1939 - 1956

Imię: Wiktor

Nazwisko: Ormicki

Pseudonim:

Organizacja:

  • Imiona rodziców:
  • Data zatrzymania: 06.11.1939
  • Data urodzenia: 01.02.1898
  • Miejsce urodzenia:
  • Data śmierci: 17.09.1941

Biogram

Wiktor Ormicki (1898 – 1941 ) – doktor filozofii, docent geografii gospodarczej, adiunkt w Instytucie Geograficznym Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Urodzony 1 lutego 1898 roku w Krakowie. Całe życie związany był z tym miastem. Studiował prawo, a potem geografię na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Aresztowany 6 listopada 1939 roku  w Collegium Novum podczas akcji oznaczonej kryptonimem Sonderaktion Krakau. Przewieziony do Wrocławia, trafił do dwudziestoosobowej celi nr 306. 27 listopada 1939 roku wraz z innymi profesorami przewieziony do KL Sachsenhausen.

Po rewizji przeprowadzonej w obozie, został ukarany.  W woreczku na pieniądze zawieszonym na szyi odnaleziono u niego napisany po niemiecku na skrawku papieru konspekt planowanej pracy Die Bevölkerung von Polen. Zamierzał ja napisać po powrocie do Krakowa. Materiały mu odebrano. Dotkliwszą karą było pobicie. Wyjawienie pochodzenia profesora wywołało jednak znacznie większe problemy. Jeden z więźniów wspominał: W naszym gronie znajdował się przeszlachetny, zdolny i obiecujący młody uczony pochodzenia żydowskiego, docent geografii gospodarczej, Wiktor Ormicki. Sprawa na razie się nie wydała. Przebywał razem z nami, a kiedy zwolniono pierwszą partię, pozostał z tymi, co nie mieli jeszcze ukończonych czterdziestu lat i z nimi powędrował do Dachau. Tam przeprowadzono na więźniach badania antropologiczne, chcąc ustalić wśród nich istniejące typy psychofizyczne. Z nim coś nie wyszło i indagujący zaczęli go wypytywać – czy nie ma jakiejś domieszki niesłowiańskiej. Wtedy ten rasowy naukowiec, dumny i naiwny przyznał się – bez wyraźnej potrzeby – do wszystkiego, co oznaczało dlań naturalnie wyrok śmierci. Świadkiem tego wydarzenia był również Stanisław Leszczycki. Wspominał: esesman powiedział, że ma typ czaszki semickiej i zapytał, czy nie jest Żydem. Ormicki [..] odpowiedział, że pochodzi z rodziny semickiej. […]Skierowano go do karnej kompanii, gdzie byli wszyscy Żydzi.

16 sierpnia 1940 roku został przewieziony do KL Mauthausen – Gusen. Umieszczony w bloku 16., otoczony był szacunkiem współwięźniów. W chwilach wolnych od pracy, niejednokrotnie opowiadał gromadce swoich przyjaciół obozowych wspomnienia z podróży, wygłaszał pogadanki naukowe, czy pisał rozprawy na tematy, nad którymi pracował przed wojną.

Rodzina profesora podejmowała kroki zmierzające do zwolnienia go z obozu. Starania żony Ireny, biegły torami oficjalnymi i nieoficjalnymi. Podejmowane wysiłki nie przyniosły rezultatu. Ormickiego wezwano do kancelarii , gdzie wprost oświadczono mu, że żywy nie opuści obozu.

Zginął 17 września 1939 roku, jako siódmy spośród ośmiu Żydów zamordowanych tej nocy. W drodze „łaski” pozwolono u wybrać rodzaj śmierci, przez utopienie lub powieszenie. Wybrał to drugie.  Według urzędowej relacji, którą otrzymała jego żona, zmarł na serce.

Zgodnie z ostatnią wolą zmarłego rękopisy jego prac zostały przekazane Stanisławowi Nagajowi. Krążyły one wśród więźniów, ale w obawie przed zapowiadaną rewizją ostatni czytelnik zniszczył oba manuskrypty.

Nazajutrz, gdy obóz tchnął jeszcze upiorną atmosferą minionego wieczoru, powtarzano sobie z ust do ust ostatnie słowa uczonego: „Wiem po co mnie wołają do umywalni. Idę jednak ze spokojem. Idę w tym głębokim przeświadczeniu, że nie ginę na marne, że to wszystko dla Polski”.

Datę zgonu Wiktora Ormickiego historycy uznają za koniec okresu Sonderaktion Krakau.

 

Bibliografia:

Cieślik T., Oranienburg – Sachsenhausen. Hitlerowskie obozy koncentracyjne 1933 – 1945, Warszawa 1972, s. 149.

Jackowski A., Sołjan I., Geografowie ofiarami Sonderaktion Krakau [w:] www.almamater.uj.edu.pl.

Relacje pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego o ich losach osobistych i dziejach uczelni w czasie II wojny światowej, Z prac Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Seria F, Tom 5, Kraków 2005, s. 522 - 524.

Wroński T., Kronika okupowanego Krakowa, Kraków 1974, s. 44 – 45.

Zaborowski J., Poznański St., Sonderaktion Krakau. W dwudziestą piątą rocznicę 6 listopada 1939, Warszawa 1964, 81.