Archiwum ofiar terroru nazistowskiego i komunistycznego w Krakowie 1939 - 1956

Imię: Józefa Anna

Nazwisko: Marszałek

Pseudonim: Hanka, Szarotka

Organizacja: Armia Krajowa (AK); Szare Szeregi

  • Imiona rodziców:
  • Data zatrzymania: 8.11.1943
  • Data urodzenia: 12.02.1923
  • Miejsce urodzenia:
  • Data śmierci: 15.12.1991

Biogram

Marszałek Józefa Anna, „Szarotka”, „Hanka”, zamężna Strusiowa, ur. 12 lutego 1923 r. w Krakowie, zm. 15 grudnia 1991 r. w Krakowie - żołnierz AK, harcmistrzyni.

Była córką Marcina i Marii z d. Malina Miała brata Jana (1922 – 1997, elektryka, więźnia KL Dachau), przyrodnią siostrę Fryderykę Pietrusiewicza i przyrodniego brata Eugeniusza Pietrusiewicza. Uczęszczała do Szkoły Powszechnej nr 40 im. S. Szczepanowskiego w Krakowie - Ludwinowie. Mieszkała przy ul. Czackiego. Od 1931 r. należała do drużyny zuchów „Ważki Wodne”, a od 1934 r. do 21. Drużyny Harcerek. W marcu 1935 r. złożyła przyrzeczenie harcerskie, zdobyła stopień samarytanki i została przyboczną. W 1938 r. rozpoczęła naukę w szkole zawodowej w Podgórzu i została p.o. drużynowej 17. Drużyny Harcerek. Na przełomie lat 1938/39 założyła zastęp próbny „Grzmiący Potok” przy szkole powszechnej w Borku Fałęckim, dokąd przeprowadziła się wraz z rodzicami w 1937 r. Po roku jej pracy zastęp ten został przekształcony w drużynę. W maju 1939 r. ukończyła w Szkole Instruktorek na Buczu kurs drużynowych, po czym została mianowana drużynową.

Od wybuchu wojny, wraz ze swoją drużyną, włączyła się do pracy w PCK; dostarczała żywność do obozu jenieckiego w Bonarce oraz przekazywała listy jeńców do rodzin. Podjęła również pracę w sekcji charytatywnej, niosącej pomoc przybywającym do Krakowa uchodźcom. Od 1939 r. była łączniczką między Krakowem i Myślenicami (dostarczała materiał z nasłuchu radiowego), a także kolporterką „Informacji Radiowych”, które niebawem zmieniły nazwę na „Przegląd Polski”. W czerwcu 1940 r. została zaprzysiężona przez Kazimierza Cyrusa-Sobolewskiego „Słoneczny”. Od maja 1942 r. w jej domu w Borku Fałęckim był drukowany i powielany „Przegląd Polski”, którego była współredaktorką, znajdował się tam również magazyn broni, często dom stanowił także schronienie dla poszukiwanych.

W lipcu 1943 r., wraz ze swoją drużyną, rozprowadzała przygotowany przez AK numer fałszywego „Gońca Krakowskiego”, zawierający prawdziwe informacje z frontu i ośmieszający okupanta. Jej drużyna odbywała zakonspirowane zbiórki harcerskie, urządzała obchody rocznic narodowych, spotykała się z innymi drużynami; odbywała wycieczki, z okazji Święta Zmarłych porządkowała i dekorowała groby żołnierzy z lat 1918 – 1920 i 1939. Kiedy Niemcy urządzili w Borku Fałęckim obóz dla jeńców francuskich, podjęła akcję pomocy, dostarczając im żywność i papierosy.

8 listopada 1943 r. została aresztowana przez gestapo w swoim mieszkaniu. Tylko niezwykłemu szczęściu mogli przypisać konspiratorzy uchronienie się wówczas od aresztowania, gestapo bowiem zjawiło się w momencie, gdy na zapleczu domu powielano „Przegląd Polski”, a w mieszkaniu znajdowała się broń i materiały konspiracyjne. Niemcy nie przeprowadzili jednak rewizji, tylko zabrali właścicielkę. W ciągu nocy mieszkanie zostało oczyszczone, dzięki czemu przybyłe następnego dnia gestapo, nic nie znalazło. Była więziona przez sześć miesięcy w zajętym przez gestapo budynku zakładu im. Helclów. W tym czasie dwukrotnie była przesłuchiwana i bita. W czasie przesłuchań niczego nie ujawniła. Przeniesiono ją do więzienia przy ul. Montelupich, gdzie przebywała od 15 kwietnia 1944 r. i pracowała w więziennej pralni. 27 lipca 1944 r. została przewieziona do KL Ravensbruck i oznaczona numerem 47663. Przez kilka miesięcy ciężko chorowała. Od śmierci uratowały ja, harcerki z działającej tam konspiracyjnej drużyny „Mury”, do której została przyjęta. Niebawem przeniesiono ja, do filii obozu w Magdeburgu. Z wyzwolonego 28 kwietnia 1945 r. obozu wróciła 17 maja 1 945 r. do Krakowa.

Po wojnie kierowała domem dziecka Kościelisku, pracowała również w Składnicy Harcerskiej w Krakowie. Od razu też włączyła się do pracy harcerskiej. Założyła w Borku Fałęckim 33 Drużynę Harcerek „Kłosy”. W kwietniu 1947 r., na polecenie komendantki chorągwi, ujawniła się. W kolejnych latach kontynuowała działalność w polskim harcerstwie, awansowała do stopnia podharcmistrzyni. W latach 1949-56 kilkukrotnie była przesłuchiwana przez UB. Powróciła do pracy harcerskiej w grudniu 1956 r. i pracował jaka instruktorka.  W 1959 r. zakończyła pracę w Krakowskiej Komendzie Chorągwi Harcerstwa. W późniejszych latach należała do Kręgu Seniorów Harcerstwa Borkowskiego „Stara Brać” i była sekretarzem Komisji Historycznej Chorągwi Krakowskiej ZHP. Była także członkiem sekcji więźniów obozów koncentracyjnych i sekcji społecznej ZBoWiD. Udzielała chętnie pomocy autorom opracowań, dotyczących historii harcerstwa z lat wojny okupacji.

Zmarła 15 grudnia 1991 r. w Krakowie, została pochowana na cmentarzu w Borku Fałęckim.

Odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Srebrnym Krzyżem Zasługi, Krzyżem AK, Krzyżem Oświęcimskim, Medalem Zwycięstwa i Wolności, Krzyżem Za Zasługi dla ZHP z Rozetą-Mieczami, Złotą Odznaką „Za Pracę Społeczną dla Miasta Krakowa”.

Od 1 września 1947 r. była zamężna ze Stanisławem Strusiem (1919 – 1984, technikiem mechanikiem, żołnierzem AK, podharcmistrzem). Miała córki Annę (ur. 1948, dr hab. filologii romańskiej, pracownika UJ, zamężną Bochnak), Marię (ur. 1955, mgr geografii, nauczycielkę, zamężną Cygal) i Dorotę (ur. 1960, dr geografii, pracownika UJ, zamężną Matuszko) oraz syna Stanisława (ur. 1950, mgr inż. mechanika, pracownika Politechniki Krakowskiej).

Bibliografia:

Biogram podano za: Janusz Wojtycza, Marszałek Józefa Anna (11923 - 1991), [w:] Małopolski Słownik Biograficzny Uczestników Działań Niepodległościowych 1939 – 1956, tom 6, Kraków 2000, s. 85 – 88.