Archiwum ofiar terroru nazistowskiego i komunistycznego w Krakowie 1939 - 1956

Imię: Jan

Nazwisko: Kowalkowski

Pseudonim: Halszka

Organizacja: ,,Żelbet'' AK

  • Imiona rodziców:
  • Data zatrzymania: 17.03.1945
  • Data urodzenia: 09.08.1921
  • Miejsce urodzenia:
  • Data śmierci: 18.04.1967

Biogram

Urodzony 9 VIII 1921 r. w Krakowie, gdzie uczęszczał do szkoły powszechnej im. Jana Matejki, następnie do  VI Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki. Z powodu braku środków materialnych przerwał naukę i pracował w warsztacie wyrobów srebrnych i metalowych ojca. W roku 1938 ukończył kurs elektrotechniczny i do czasu wojny pracował u ojca, mieszkając w Łagiewnikach.

W roku 1940 rozpoczął pracę w konspiracji. Został instruktorem dywersji i na terenie Krakowa oraz województwa dowodził grupą wykonującą wyroki na agentach gestapo. Będąc w konspiracji występował pod przybranym nazwiskiem Jan Kowalski, używając pseudonimu „Halszka”. W roku 1943 skończył podchorążówkę i wstąpił do zgrupowania AK „Żelbet”. Jego walka z okupantem przybierała różne formy: od zdobywania pieniędzy na cele organizacji, poprzez rozbijanie mleczarni, by utrudnić Niemcom zabieranie głównie masła, aż do likwidacji przedstawicieli konfidentów i zdrajców. Nie wahał się narażać swoje życie, by uratować rannego kolegę-podwładnego, czy umożliwić ucieczkę dwóch zatrzymanych przez Niemców ludzi z dywersji, atakując samotnie 6-osobowy patrol policji niemieckiej uzbrojony w broń maszynową. Za całokształt swej konspiracyjnej pracy i walki został odznaczony w listopadzie 1944 r. Krzyżem Walecznych, mianowany na stopień podporucznika oraz uhonorowany Złotą Odznaką Dywersji Zgrupowania „Żelbet” w Krakowie. 10 stycznia 1945 r. Komendant Okręgu nadał mu Krzyż Virtuti Militari V kl.  Uzyskał również awans do stopnia porucznika.

W roku 1945, w czasie gdy Armia Czerwona wkraczała do Krakowa, pomimo zakazu podjęcia jakiejkolwiek akcji, wraz ze swoją grupą dywersyjną opanowuje Wawel. Bezpośrednio po wyzwoleniu Krakowa podjął się ochrony znajdujących się tam dóbr przed rodzimymi i obcymi grabieżcami.

Nie ominęły go represje nowej władzy. W 1945 r. został aresztowany przez Władze Sowieckie i osadzony na Placu Inwalidów 4 (od 17 III do 27 VI).

28 września 1945 r. ujawnił się przed Komisją Likwidacyjną b. AK Obszar Południowy Okręg Kraków. W tym samym dniu otrzymał pismo do Starostwa w Krakowie, podpisane przez Obserwatora Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Krakowie przy Komisji Likwidacyjnej b. AK z prośbą o jak najszybszą zmianę dowodu osobistego i wystawienie go na właściwe nazwisko, tj. Jana Kowalkowskiego (w czasie okupacji używał nazwiska Jan Kowalki i takie nazwisko figurowało w posiadanych przez niego dokumentach).

Przez pewien czas w 1945 r. pracował w Komendzie Miasta MO, skąd zwolnił się na własną prośbę.

W lecie 1946 r. zaangażował się się w pracę WiN-u. Na terenie Krakowa przeprowadził trzy akcje w celu zdobycia pieniędzy. W sierpniu 1946 wycofał się z tej działalności. W listopadzie 1946 r. Urząd Bezpieczeństwa Publicznego przeprowadzając aresztowania działaczy WiN trafia na jego ślad. Kowalkowski ukrywał się aż do ujawnienia t.j. wejścia w życie amnestii.

Do listopada 1958 r. pracował w spółdzielczości na różnych stanowiskach. W następnym okresie, aż do śmierci, nie podjął żadnej pracy.

W 1947 r. pojął za żonę Zofię Łaptasiównę, z którą miał dwoje dzieci: córkę Bożenę i syna Macieja. Zmarł po ciężkiej chorobie w dniu 18 kwietnia 1967 r.

 

Bibliografia:

Teczka personalna Kowalkowski Jan, IPN Kr 010/9056.

Okruchy wspomnień z lat walki i martyrologii AK, nr 43,44, Kraków 2002.