Archiwum ofiar terroru nazistowskiego i komunistycznego w Krakowie 1939 - 1956

Brak miniatury

Imię: Wanda

Nazwisko: Ancerewicz

Pseudonim: Lena

Organizacja: AK, Delegatura Sił Zbrojnych na Kraj, Zrzeszenie "Wolność i Niezawisłość"

  • Imiona rodziców: Stanisław, Stefania
  • Data zatrzymania: 1946
  • Data urodzenia: 06.06.1906
  • Miejsce urodzenia: Warszawa
  • Data śmierci: 25.05.1979

Biogram

Wanda Ancerewicz z domu Kraszewska urodziła się 6 czerwca 1906 roku w Warszawie, w rodzinie Stanisława oraz Stefanii z d. Mierzwińskiej. Od 1936 roku żona inżyniera Stanisława Ancerewicza.

Od 1918 do 1926 roku uczyła się w jednym z warszawskich gimnazjów. Należała również do harcerstwa. W 1927 roku ukończyła kurs pedagogiczny Władysława Spasowskiego, po którym do drugiej połowy 1928 roku uczyła w szkole powszechnej w Warszawie. W tym samym roku uzyskała stopień harcmistrzyni. Następnie, aż do wybuchu wojny w 1939 roku pracowała jako sekretarka Głównej Kwatery Harcerek. 27 września 1939 roku powstały pierwsze organizacje konspiracyjne, do których Wanda Ancerewicz dołączyła jeszcze w tym samym miesiącu. Natomiast w marcu 1940 roku została zaprzysiężona w Związku Walki Zbrojnej (ZWZ). Przyjęła pseudonim „Lena” i rozpoczęła służbę w Wydziale Kolportażu Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej (BiP KG). Na początku pełniła funkcję zastępczyni mjr. Adama Jastrzębskiego, który był kierownikiem wspomnianego wyżej Wydziału. W lutym 1941 roku Jastrzębski został aresztowany przez gestapo, a jego stanowisko objęła „Lena”. Wzięła udział w walkach w powstaniu warszawskim, które wybuchło 1 sierpnia 1944 roku. W powstaniu również służyła w Oddziale VI Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej Armii Krajowej (BiP KG AK). Kierowała wówczas kolportażem prasy powstańczej, która była roznoszona po wszystkich dzielnicach miasta, w których odbywały się walki. Po zaprzestaniu walk została wywieziona przez Niemców do obozu przejściowego w Ursusie. Udało jej się jednak stamtąd uciec i dotrzeć do Krakowa. W Krakowie kontynuowała pracę konspiracyjną aż do końca okupacji niemieckiej kierując kolportażem i łącznością BiP. Za walkę z Niemcami podczas II wojny światowej została odznaczona Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virturi Militari. Po rozwiązaniu Armii Krajowej 19 stycznia 1945 roku i zakończeniu okupacji zamieszkała w Podkowie Leśnej. W Milanówku skontaktowała się z płk. Janem Rzepeckim, który wtedy pełnił funkcję szefa Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj. Od czerwca 1945 roku pracowała jako kierowniczka komórki łączności wewnętrznej w tej organizacji oraz sekretarka płk. Jana Rzepeckiego. W sierpniu tego roku dostała rozkaz przedostania się do Włoch, do których dotarła przez Czechy, a następnie Niemcy. Miała skontaktować się tam z żołnierzami Armii Krajowej oraz wysoko postawionymi żołnierzami w Polskich Siłach Zbrojnych, między innymi z gen. Władysławem Andersem. Udało jej się wrócić do kraju wraz z transportem repatriacyjnym. Do Polski dotarła w październiku 1945 roku, a w grudniu ponownie wyjechała za granicę. Jako kurierka Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” (ZG WiN) dotarła do Paryża, z którego tak jak wcześniej powróciła w transporcie repatriacyjnym do Polski (do Polski dotarła w lutym 1946 roku). W kwietniu, wykonując rozkaz płk. Franciszka Niepokólczyckiego, który kazał jej dotrzeć do gen. Stanisława Kopańskiego znowu wyjechała za granicę. Razem z mjr Ireną Tomalakową o pseudonimie „Soldau” została aresztowana przez czeskich strażników granicznych. 7 maja 1947 roku Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie wydał na nią wyrok 8 lat więzienia. Zarzutem była przynależność do Zrzeszenia „WiN”. Dzięki amnestii jej wyrok został skrócony i 29 kwietnia 1950 roku Wanda Ancerewicz opuściła więzienie w Fordonie. Rozpoczęła pracę w Szpitalu Wolskim oraz w Instytucie Leków w Warszawie. Razem z Janiną Oszast rozpoczęły niosły pomoc więzionym akowcom. Pod koniec 1952 roku, za namową wspomnianej już Janiny Oszast, wróciła do zrzeszenia „WiN”. Przyjęła nowy pseudonim: „Grabowska”. Niestety, w wyniku prowadzonej przez funkcjonariuszy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) tzw. Operacji „Cezary”, która polegała na utworzeniu przez nich fikcyjnego V Zarządu Zrzeszenia „WiN” została aresztowana dnia 27 grudnia 1952 roku. Niecały rok później, bo 14 września 1953 roku opuściła więzienie na skutek umorzenia śledztwa przez Naczelną Prokuraturę Wojskową.

Do czerwca 1956 roku pracowała na kasie w Państwowym Teatrze Lalki i Aktora „Baj”, który znajdował się w Warszawie, a następnie do 1960 roku jako starszy ekonomista w Zjednoczonych Zespołach Gospodarczych „INCO”.

Wanda Ancerewicz ps. „Lena” zmarła 25 maja 1979 roku w Warszawie i została pochowana na cmentarzu Powązkowskim.

Bibliografia:

Słownik biograficzny kobiet odznaczonych orderem wojennym Virtuti Militari, pod red. E. Zawackiej, t. I, Toruń 2004, s. 53-54.

Biogram Wandy Ancerowicz ps. „Lena” w bazie z biogramami powstańców warszawskich prowadzonej przez Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie.

MK