Archiwum ofiar terroru nazistowskiego i komunistycznego w Krakowie 1939 - 1956

DNI PAMIĘCI OFIAR GESTAPO

Dni Pamięci Ofiar Gestapo 2018

I patron tegorocznych Dni Pamięci: Stanisław Czapkiewicz (1893-1961)

Stanisław Czapkiewicz (ps. Kostka, Sprężyna, Józef Gołda, Józef Leszczyński, Józef Przybylski) – urodził się w 1893 roku w Skawinie. Po ukończeniu gimnazjum w Krakowie studiował prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim, był członkiem Związku Strzeleckiego. W sierpniu 1914 roku wyruszył z I Kompanią Kadrową z Oleandrów, a następnie walczył w I Brygadzie Legionów Józefa Piłsudskiego. Od 1918 roku pracował jako urzędnik sądowy. Jesienią 1939 roku prowadził w Brzesku biuro prawne, gdzie spotykali się ludzie tworzący lokalne struktury konspiracyjne. Od listopada 1939 roku był zastępcą komendanta Obwodu Brzesko Służby Zwycięstwu Polski, przekształconej w Związek Walki Zbrojnej. Wiosną 1941 roku został zadenuncjowany, w związku z czym musiał zaprzestać działalności konspiracyjnej i ukrywać się. Niemcy aresztowali jego ciężarną żonę, która urodziła córkę w więzieniu Montelupich. Do Krakowa przyjechał w 1942 roku jako Józef Gołda i został kierownikiem komórki wywiadowczej Stronnictwa Demokratycznego. Od września 1942 roku tworzył komórkę wywiadu i kontrwywiadu AK na terenie Krakowa. Połączył obie siatki, tworząc sprawnie działającą komórkę. Wśród jego współpracowników byli m.in. urzędnicy pocztowi czy funkcjonariusze policji kryminalnej (Kripo). Stworzył listę konfidentów i współpracowników gestapo. Dzięki jego działalności wielu ludzi związanych z konspiracją uniknęło aresztowania. Na przełomie 1943 i 1944 roku został szefem wywiadu Inspektoratu Kraków Armii Krajowej. W 1945 roku ujawnił się, został zweryfikowany w stopniu porucznika. Działał oficjalnie w Stronnictwie Demokratycznym. Mimo to wielokrotnie był przesłuchiwany i nękany przez funkcjonariuszy UB. W 1950 roku został aresztowany. Przesłuchiwano go i brutalnie torturowano w siedzibie WUBP przy pl. Inwalidów. Oskarżono go o współpracę z Niemcami i skazano na 10 lat więzienia, utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na lat 5 oraz przepadek całego mienia. Z powodu złego stanu zdrowia spowodowanego obrażeniami, których doznał w trakcie śledztwa, w 1955 roku udzielono mu zgody na przerwę w odbywaniu kary więzienia. W 1956 został ułaskawiony na mocy amnestii. Zmarł 19 marca 1961 roku w Krakowie. 

 

II patron wybrany w otwartym plebiscycie: Maria Kluska-Raczyńska (ur. w 1922 roku)

Maria Kluska-Raczyńska – urodziła się 15 stycznia 1922 roku w Grudziądzu.  Przed II wojną światową ukończyła gimnazjum w Międzychodzie. Po powrocie w czerwcu 1940 roku z obozu internowania Oberhof w Turyngii, gdzie przebywała wraz z matką i dwiema siostrami – Katarzyną i Jadwigą, zamieszkała wraz z rodziną w Krakowie. W 1940 roku wstąpiła do ZWZ, następnie do Armii Krajowej. Brała udział w akcjach małego sabotażu, zajmowała się również pomocą rodzinom aresztowanych przez gestapo. Pod koniec 1943 roku w wyniku donosu została aresztowana wraz z narzeczonym Władysławem Harbichem w zakładzie szklarskim prowadzonym przez jej ojca – Wincentego Kluskę. Była więziona w siedzibie gestapo przy ul. Pomorskiej, przesłuchiwana i torturowana. Mimo to nie przekazała oprawcom informacji na temat struktur polskiego podziemia. Do czerwca 1944 roku przebywała w więzieniu Montelupich, skąd wysłano ją do KL Ravensbrück (gdzie nadano jej nr obozowy 41103). Po wyzwoleniu obozu przebywała była leczona w Szwecji. Do kraju wróciła w listopadzie 1945 roku.

 

13 września (czwartek)
godz. 17.00–19.00
Fabryka Emalia Oskara Schindlera, sala kinowa
Dyskusja panelowa otwierająca konferencję Miejsca (nie)Pamięci. Teraźniejszość – Przyszłość 

Prowadzenie: dyrektor MHK Michał Niezabitowski

 

14 września (piątek)

godz. 9.00 
Kościół św. Szczepana, ul. Sienkiewicza 19
Msza święta

 

godz. 10.00–10.50 
ul. Pomorska 2
Uroczysty apel ku czci ofiar Gestapo i złożenie kwiatów przy tablicy pamiątkowej z udziałem żołnierzy Wojska Polskiego, 

 

godz. 11.00–13.00
Ulica Pomorska, wystawa stała
Debata oksfordzka przygotowana we współpracy z Krakowskim Stowarzyszeniem Mówców otwarta dla publiczności z udziałem uczniów z II LO w Krakowie i II LO w Tarnowie. Teza debaty: Nowe formy upamiętnienia ofiar totalitaryzmów są niezbędne dla zachowania ich w pamięci historycznej społeczeństwa.


 

godz. 12.00–18.45
Fabryka Emalia Oskara Schindlera, sala kinowa

Konferencja Miejsca (nie)pamięci. Teraźniejszość. Przyszłość, część I 


 

godz. 16.00 -18.00 
Ulica Pomorska
Zwiedzanie dawnych cel Gestapo i wystawy stałej Krakowianie wobec terroru 1939–1945–1956 z przewodnikiem
Limit osób na każde oprowadzenie: 25. Rezerwacja przez COZ: info@mhk.pl

 

godz. 17.45
Plac Inwalidów
Otwarcie wystawy plenerowej Krzyk uwieczniony. Krakowianie przeciw systemom totalitarnym
Kurator wystawy: Bartosz Heksel

 

15 września (sobota)

godz. 9.00–15.00
Fabryka Emalia Oskara Schindlera, sala kinowa
Konferencja Miejsca (nie)pamięci. Teraźniejszość. Przyszłość, część I 

 

godz. 10.00–16.00 
Terenowa gra miejska dla młodzieży i rodzin szlakiem miejsc pamięci związanych z represjami wobec mieszkańców Krakowa podczas okupacji niemieckiej i w okresie stalinowskim.
Zgłoszenia przez COZ: info@mhk.pl

 

godz. 11.00–12.00
Ulica Pomorska, wystawa stała
Spotkanie ze świadkiem historii – Jadwigą Martynową-Ostafin, córką Józefa Ostafina, legionisty, posła na sejm II RP, żołnierza WP i AK, członka WiN, skazanego na śmierć w 1947 r.
Prowadzenie: Beata Łabno (MHK) 

 

godz. 13.00, 14.00 
pl. Inwalidów 4
Zwiedzanie piwnic Domu Profesorów UJ, dawnej siedziby Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Krakowie. Limit osób na każde zwiedzanie: 15. Rezerwacja przez COZ: info@mhk.pl


W dniach 14 i 15 września 2018 roku nasz oddział Ulica Pomorska będzie w tych dniach otwarty w godzinach 10.00–19.00. Zwiedzanie wystawy stałej Krakowianie wobec terroru 1939–1945–1956 jest bezpłatne. 

Wystawa plenerowa Krzyk uwieczniony. Krakowianie przeciw systemom totalitarnym będzie prezentowana na Placu  Inwalidów do 14 października 2018 r.