Archiwum ofiar terroru nazistowskiego i komunistycznego w Krakowie 1939 - 1956

Aktualności i dotychczasowi patroni Dni Pamięci Ofiar Gestapo.

Od 10 do 13 września 2021 r. oddział Muzeum Krakowa „Ulica Pomorska” organizuje 15. obchody Dni Pamięci Ofiar Gestapo. Tegoroczna edycja poświęcona będzie działalności konspiracyjnej Polskiej Partii Socjalistycznej Wolność- Równość-Niepodległość (PPS-WRN) w Krakowie. 

W czasie II wojny światowej Kraków stanowił centrum niepodległościowej konspiracji socjalistycznej. PPS-WRN rozwinęła szeroką działalność wydawniczą, przygotowywała zaplecze dla akcji partyzanckich, organizowała grupy bojowe do walki z okupantem. Działalność konspiracyjna obejmowała również akcję pomocy dla więźniów obozów koncentracyjnych i ludności żydowskiej.

 

Patronem tegorocznych obchodów będzie Stefan Rzeźnik (http://krakowianie1939-56.mhk.pl/pl/archiwum,1,rzeznik,6425.chtm).

 

Drugiego patrona wybiorą Państwo. Prosimy, aby spośród osób, których biogramy znajdują się w Archiwum ofiar terroru nazistowskiego i komunistycznego (http://krakowianie1939-56.mhk.pl), wskazać osobę, która Państwa zdaniem powinna zostać patronem tegorocznych Dni Pamięci Ofiar Gestapo. Propozycje prosimy przesyłać do 30 kwietnia 2021 r. na adres: dnipamieci@mhk.pl. Spośród zgłoszonych kandydatów, patron zostanie wyłoniony w drodze otwartego plebiscytu. Wyniki poznamy 30 czerwca 2021 r. Zapraszamy do udziału. Dla uczestników przewidujemy atrakcyjne nagrody rzeczowe.

 

Dotychczasowi patroni uroczystości Dni Pamięci Ofiar Gestapo:

 

2009

Czesław Mika (1924–1945)

Był partyzantem Batalionów Chłopskich (BCh) w rejonie Skawiny. Aresztowany na skutek donosu, był przesłuchiwany w siedzibie Gestapo przy ul. Pomorskiej 2. Na ścianie w celi pozostawił charakterystyczną inskrypcję z orłem w koronie. Został rozstrzelany przez Niemców w ostatniej masowej egzekucji w krakowskiej dzielnicy Dąbie 15 stycznia 1945 r. i pochowany w zbiorowej mogile na miejscu zbrodni. 9 lutego jego ciało po ekshumacji pochowano wraz z innymi ofiarami na cmentarzu Rakowickim.

 

2010

Uroczystości poświęcone Szarym Szeregom.

Henryk Sroka (1925–1944)

W latach 1932–1939 należał do zastępu „Puchacze” I Borkowskiej Drużyny Harcerzy im. Zawiszy Czarnego. Od początku okupacji niemieckiej włączył się w działalność krakowskich Szarych Szeregów i Armii Krajowej. Został aresztowany w lipcu 1944 r. i zakatowany na śmierć podczas brutalnego śledztwa w siedzibie Gestapo przy ulicy Pomorskiej 2. W celach podręcznego aresztu znajdują się pozostawione przez niego napisy.

 

2011

Uroczystości poświęcone krakowiankom w czasach okupacji niemieckiej.

Irena Włodek, z domu Kostecka (1914–1997)

27 maja 1944 r. wskutek prowokacji konfidenta została aresztowana przez Gestapo wraz z mężem Romanem, rodzicami, siostrą, szwagrem i znajomymi z rodziny Świątków. Była przesłuchiwana w siedzibie Gestapo przy ul. Pomorskiej 2 w Krakowie. Na ścianach aresztu zachowały się wykonane przez nią napisy. W lipcu 1944 r. z więzienia przy ul. Montelupich 7 w Krakowie została przewieziona wraz z siostrą do KL Ravensbrück, a w sierpniu 1944 r. do KL Buchenwald. Po wojnie mieszkała we Wrocławiu.

 

2012

Uroczystości poświęcone losom krakowskich dzieci w latach 1939–1945.

Zdzisław Korczyński (1927–1989)

13 czerwca 1942 r. 15-letni Zdzisław Korczyński został zatrzymany przez Gestapo w ulicznej łapance przed kinem Wanda w Krakowie i przetransportowany do więzienia przy ul. Montelupich. 26 czerwca 1942 r. w grupie 20 więźniów został wysłany do KL Auschwitz. Tam oznaczono go jako więźnia politycznego. 28 października 1944 r. został przeniesiony do Leitmeritz (Litomierzyce w Czechach) – zewnętrznego komanda KL Flossenbürg. Tam doczekał wyzwolenia obozu przez Armię Czerwoną. Po wojnie mieszkał w Krakowie.

 

2013

Uroczystości poświęcone środowisku ziemian zaangażowanych w działalność konspiracyjną.

Leon Krzeczunowicz, ps. Express, Roland (1901–1945)

Współtwórca konspiracyjnej komórki o kryptonimie „Uprawa”, która zajmowała się m.in. zbieraniem funduszy na potrzeby AK, zakupem i przewożeniem broni, ukrywanie zdekonspirowanych żołnierzy AK. Został aresztowany przez Gestapo w Krakowie 1 sierpnia 1944 r. Był torturowany podczas śledztwa w więzieniu przy ul. Montelupich 7 i w budynku przy ul. Pomorskiej 2, gdzie na ścianie celi pozostawił napisy. W grudniu 1944 r. wywieziono go do  KL Gross-Rosen, a w styczniu 1945 r. do KL Mittelbau-Dora, gdzie zginął w nieznanych okolicznościach.

 

2014

Uroczystości poświęcone aresztowanym przez Niemców osobom duchownym.

o. Marceli Pasiecznik (1908–1988)

W 1933 r. wstąpił do Zakonu Braci Mniejszych Prowincji Matki Bożej Anielskiej (reformatów) w Wieliczce, a w 1937 r. przyjął święcenia kapłańskie. Podczas okupacji niemieckiej współpra­cował z Armią Krajową w rejonie Szczawnicy. 30 sierpnia 1944 r. został aresztowany i przewieziony do siedziby Gestapo przy ul. Pomorskiej w Krakowie, a następnie do więzienia przy ul. Montelupich. Po miesięcznym pobycie w więzieniu został wysłany do KL Flossenbürg, a następnie KL Dachau, gdzie docze­kał wyzwolenia.

 

2015

Uroczystości poświęcone żołnierzom i członkom struktur Polskiego Państwa Podziemnego.

Ernest Niemiec (1912−1997)

Zmobilizowany w sierpniu 1939 r., brał udział w kampanii wrześniowej jako żołnierz Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie” dowodzonej przez gen. Franciszka Kleeberga. W czasie okupacji mieszkał w Krakowie, gdzie działał w konspiracji. Został aresztowany przez Gestapo 11 listopada 1943 r. Był wielokrotnie przesłuchiwany przy ul. Pomorskiej 2. Tu, w celi aresztu podręcznego pozostawił swój podpis. W połowie 1944 r. wywieziono go do KL Gross-Rosen, a po ewakuacji więziono kolejno w KL Mauthausen, KL Ebensee, KL Amstetten, KL Melk. 6 maja 1945 r. doczekał wyzwolenia.

 

2016

Uroczystości poświęcone krakowskim działaczom narodowym podczas okupacji niemieckiej. 

Tadeusz Surzycki (1903–1941) 

Jako przedstawiciel Stronnictwa Narodowego wszedł razem ze Stanisławem Rymarem w skład konspiracyjnego Krakowskiego Komitetu Międzypartyjnego. Został aresztowany przez Gestapo w 1940 r. Początkowo był więziony przy ul. Montelupich w Krakowie. Następnie został wywieziony do KL Auschwitz, gdzie został zamordowany w lutym 1941 r.

 

Patron wybrany w plebiscycie:

 

Antoni Ulatowski, ps. Wacław (1922–1944)

W czasie okupacji niemieckiej był harcerzem i żołnierzem Narodowej Organizacji Wojskowej. 6 października 1944 r. został ciężko ranny w Krakowie w strzelaninie z patrolem niemieckim. Aresztowany przez Gestapo wraz ze swoimi kolegami o pseudonimach „Zjawa” i „Gryf”, został osadzony w celach aresztu przy ul. Pomorskiej 2. Odmówił jakiejkolwiek współpracy i zmarł wskutek wykrwawienia. Na ścianach cel pozostały związane z nim inskrypcje wykonane przez „Zjawę” i „Gryfa”.

 

2017

 

Uroczystości poświęcone krakowianom ratujacym Żydów.

Tadeusz Paziuk (1894-1944)

W czasie okupacji niemieckiej mieszkał w Krakowie. W 1943 r. został aresztowany przez Gestapo za pomoc udzielaną Żydom i uwieziony w więzieniu na Montelupich, gdzie przebywał do stycznia 1944 roku. Został zamordowany i figuruje na tzw. afiszu śmierci z 29.01. 1944 r., pod numerem 36: ,,Komornik sądowy Tadeusz Paziuk z Krakowa za przychylność okazaną Żydówce przez udzielenie schronienia''.

 

Patron wybrany w plebiscycie:


Zbigniew Kluska (1918-1944)

Od grudnia 1940 r. był żołnierzem ZWZ (Związek Walki Zbrojnej- AK (Armia Krajowa). W wyniku donosu został aresztowany w Krakowie przez Gestapo 15 grudnia 1943 r. Po bestialskich przesłuchaniach w budynku Gestapo przy ul Pomorskiej 2 został osadzony w więzieniu Montelupich i rozstrzelany w 1944 r.

 

2018


Uroczystości poświęcone krakowianom walczącym z systemami totalitarnymi.

Stanisław Czapkiewicz (1893-1961)

W Krakowie stworzył sprawny kontrwywiad działający w ramach podziemnej partii politycznej, Stronnictwa Demokratycznego. Był pełniącym obowiązki szefem kontrwywiadu Inspektoratu AK Kraków oraz kierował kontrwywiadem Zgrupowania AK „Żelbet”. Po zajęciu Krakowa przez Armię Czerwoną był wielokrotnie aresztowany i przewożony do siedziby Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa przy ul. Placu Inwalidów, gdzie go bito i maltretowano.

 

Patron wybrany w plebiscycie:


Maria Kluska-Raczyńska (ur. 1922).

W 1940 roku wstąpiła w Krakowie do ZWZ (późniejsza nazwa (Armia Krajowa). Brała udział w akcjach małego sabotażu, zajmowała się również pomocą rodzinom aresztowanych przez Gestapo. Pod koniec 1943 roku w wyniku donosu została przez Niemców aresztowana. Była więziona w siedzibie gestapo przy ul. Pomorskiej, przesłuchiwana i torturowana, a następnie wywieziona do KL Ravensbrück.

 

2019


Uroczystości poświęcone krakowianom, żołnierzom wrzesnia 1939 i Polskiego Państwa Podziemnego.

Franciszek Rekucki pseud. „Roch”, „Topór” (1895–1972)

W okresie międzywojennym był oficerem kawalerii Wojska Polskiego. We wrześniu 1939 r. dowodził odwodem 5 Pułku Strzelców Konnych. Wzięty do niewoli, trafił do obozu w Krakowie, z którego jako chory uzyskał zwolnienie. W czasie okupacji był komendantem Obwodu AK Kraków-Miasto. Został aresztowany przez Gestapo, przesłuchiwany i torturowany na Pomorskiej. Podjął się roli łącznika pomiędzy niemieckimi czynnikami wojskowymi, a Komendą Główną AK. Po zwolnieniu z więzienia zatarł za sobą ślady, a o propozycjach niemieckich zameldował przełożonym. Po rocznej kwarantannie został jednym z dowódców akcji „Burza” we Lwowie.

 

Patron wybrany w plebiscycie:


Józefa Anna Marszałek pseud. „Szarotka”, „Hanka”, zamężna Strusiowa (1923-1991)

W marcu 1935 r. złożyła przyrzeczenie harcerskie. Od maja 1942 r. w jej domu w Borku Fałęckim znajdował się magazyn broni dla żołnierzy Armii Krajowej i był powielany konspiracyjny „Przegląd Polski”. 8 listopada 1943 r. została aresztowana przez Gestapo i przewieziona do więzienia Montelupich. 27 lipca 1944 r. została przewieziona do KL Ravensbrück, a następnie do filii obozu w Magdeburgu. Z wyzwolonego obozu wróciła 17 maja 1945 r. do Krakowa.

 

2020


Uroczystości poświęcone zamordowanym krakowianom w ramach Akcji AB.

Walery Alojzy Krokay (1889-1940)

Był oficerem piechoty Wojska Polskiego. W okresie okupacji niemieckiej pełnił funkcję dowódcy jednej z niezależnych grup konspiracyjnych. Został aresztowany wraz z synem Jerzym, uczniem Gimnazjum im. J. Sobieskiego (ur. w 1921 r.), w 1940 r., w ramach Akcji AB. Obaj byli przetrzymywani w celi śmierci więzienia przy ulicy Montelupich w Krakowie. Walery Alojzy Krokay i jego syn Jerzy Krokay zostali rozstrzelani w Forcie 49 „Krzesławice” 4 lipca 1940 r.

 

Patron wybrany w plebiscycie:

 

Wincenty Jerzy Kluska (1915-1979)

W czasie wojny z Niemcami we wrześniu 1939 r. walczył jako ppor. rezerwy. 17 września 1939 r. dostał się do niewoli sowieckiej, z której uciekł. W listopadzie 1939 r. został żołnierzem Związku Walki Zbrojnej (ZWZ). W Ojcowie prowadził m.in. wykłady w konspiracyjnej szkole podchorążych. W 1943 r. jego dwaj bracia: Zbigniew i Andrzej zostali aresztowani przez Gestapo w Krakowie i rozstrzelani, a siostra Maria wywieziona do KL Ravensbrück. 3 lipca 1944 został aresztowany przez Gestapo, a następnie odbity przez oddział AK. Do końca okupacji służył jako oficer w oddziałach partyzanckich Inspektoratu Miechów AK.