Archiwum ofiar terroru nazistowskiego i komunistycznego w Krakowie 1939 - 1956

Aktualności

Plebiscyt na patrona Dni Pamięci Ofiar Gestapo 2018

Rozstrzygnięcie plebiscytu na patrona Dni Pamięci Ofiar Gestapo 2018

 

I patron tegorocznych Dni Pamięci: Stanisław Czapkiewicz (1893-1961)

Stanisław Czapkiewicz (ps. Kostka, Sprężyna, Józef Gołda, Józef Leszczyński, Józef Przybylski) – urodził się w 1893 roku w Skawinie. Po ukończeniu gimnazjum w Krakowie studiował prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim, był członkiem Związku Strzeleckiego. W sierpniu 1914 roku wyruszył z I Kompanią Kadrową z Oleandrów, a następnie walczył w I Brygadzie Legionów Józefa Piłsudskiego. Od 1918 roku pracował jako urzędnik sądowy. Jesienią 1939 roku prowadził w Brzesku biuro prawne, gdzie spotykali się ludzie tworzący lokalne struktury konspiracyjne. Od listopada 1939 roku był zastępcą komendanta Obwodu Brzesko Służby Zwycięstwu Polski, przekształconej w Związek Walki Zbrojnej. Wiosną 1941 roku został zadenuncjowany, w związku z czym musiał zaprzestać działalności konspiracyjnej i ukrywać się. Niemcy aresztowali jego ciężarną żonę, która urodziła córkę w więzieniu Montelupich. Do Krakowa przyjechał w 1942 roku jako Józef Gołda i został kierownikiem komórki wywiadowczej Stronnictwa Demokratycznego. Od września 1942 roku tworzył komórkę wywiadu i kontrwywiadu AK na terenie Krakowa. Połączył obie siatki, tworząc sprawnie działającą komórkę. Wśród jego współpracowników byli m.in. urzędnicy pocztowi czy funkcjonariusze policji kryminalnej (Kripo). Stworzył listę konfidentów i współpracowników gestapo. Dzięki jego działalności wielu ludzi związanych z konspiracją uniknęło aresztowania. Na przełomie 1943 i 1944 roku został szefem wywiadu Inspektoratu Kraków Armii Krajowej. W 1945 roku ujawnił się, został zweryfikowany w stopniu porucznika. Działał oficjalnie w Stronnictwie Demokratycznym. Mimo to wielokrotnie był przesłuchiwany i nękany przez funkcjonariuszy UB. W 1950 roku został aresztowany. Przesłuchiwano go i brutalnie torturowano w siedzibie WUBP przy pl. Inwalidów. Oskarżono go o współpracę z Niemcami i skazano na 10 lat więzienia, utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na lat 5 oraz przepadek całego mienia. Z powodu złego stanu zdrowia spowodowanego obrażeniami, których doznał w trakcie śledztwa, w 1955 roku udzielono mu zgody na przerwę w odbywaniu kary więzienia. W 1956 został ułaskawiony na mocy amnestii. Zmarł 19 marca 1961 roku w Krakowie.

 

II patron wybrany w otwartym plebiscycie: Maria Kluska-Raczyńska (ur. w 1922 roku)

Maria Kluska-Raczyńska – urodziła się 15 stycznia 1922 roku w Grudziądzu.  Przed II wojną światową ukończyła gimnazjum w Międzychodzie. Po powrocie w czerwcu 1940 roku z obozu internowania Oberhof w Turyngii, gdzie przebywała wraz z matką i dwiema siostrami – Katarzyną i Jadwigą, zamieszkała wraz z rodziną w Krakowie. W 1940 roku wstąpiła do ZWZ, następnie do Armii Krajowej. Brała udział w akcjach małego sabotażu, zajmowała się również pomocą rodzinom aresztowanych przez gestapo. Pod koniec 1943 roku w wyniku donosu została aresztowana wraz z narzeczonym Władysławem Harbichem w zakładzie szklarskim prowadzonym przez jej ojca – Wincentego Kluskę. Była więziona w siedzibie gestapo przy ul. Pomorskiej, przesłuchiwana i torturowana. Mimo to nie przekazała oprawcom informacji na temat struktur polskiego podziemia. Do czerwca 1944 roku przebywała w więzieniu Montelupich, skąd wysłano ją do KL Ravensbrück (gdzie nadano jej nr obozowy 41103). Po wyzwoleniu obozu przebywała była leczona w Szwecji. Do kraju wróciła w listopadzie 1945 roku.